Diagnostyka i terapia zaburzeń połykania - dysfagii
Gdy jedzenie lub picie przestaje być bezpieczne i swobodne.
Krztuszenie się podczas posiłków, kaszel po wypiciu wody, trudność z przełknięciem tabletki, uczucie pozostawania pokarmu w gardle czy znaczne wydłużenie czasu jedzenia mogą być objawami dysfagii, czyli zaburzeń połykania.
Problemy mogą pojawić się po udarze i w chorobach neurologicznych, po operacjach w obrębie jamy ustnej, gardła i krtani, po leczeniu nowotworów głowy i szyi, ale także u osób starszych.
Nie zawsze są bardzo wyraźne. Zdarza się, że pacjent nie krztusi się podczas jedzenia, mimo że część pokarmu lub płynu przedostaje się do dróg oddechowych. Dlatego przewlekłe zaburzenia połykania wymagają właściwej oceny.
Podczas konsultacji oceniam sposób połykania i ustalam, co można zrobić, aby jedzenie i picie było możliwie bezpieczne, skuteczne i komfortowe.
Dla kogo jest terapia?
Krztusisz się podczas jedzenia lub picia
Pojawia się kaszel, odchrząkiwanie albo uczucie, że płyn lub jedzenie „poszło nie tam, gdzie trzeba”.
Masz trudność z przełykaniem
Potrzebujesz kilku prób, aby przełknąć kęs, pokarm pozostaje w jamie ustnej lub masz wrażenie zalegania w gardle.
Po udarze lub w chorobie neurologicznej
Zaburzenia połykania mogą występować m.in. po udarze oraz w przebiegu różnych chorób neurodegeneracyjnych i innych schorzeń neurologicznych.
Po leczeniu nowotworów głowy i szyi
Operacje języka, dna jamy ustnej, żuchwy, gardła i krtani, a także radioterapia mogą wpływać na mechanizm połykania.
Po operacjach w obrębie gardła i krtani
Jeżeli po zabiegu jedzenie i picie stało się trudniejsze, pojawia się krztuszenie lub potrzebujesz zmiany sposobu przyjmowania posiłków.
Po operacjach tarczycy i szyi
Jeżeli po zabiegu oprócz zmiany głosu pojawiły się problemy z przełykaniem, warto ocenić również funkcję połykania.
Przy nawracających infekcjach dróg oddechowych
Szczególnie jeśli jednocześnie występują trudności podczas posiłków. Jednym z powikłań dysfagii może być zachłystowe zapalenie płuc.
Jeśli posiłki trwają coraz dłużej
Unikasz określonych produktów, wybierasz tylko miękkie jedzenie albo jedzenie wymaga coraz większego wysiłku.
Jak wygląda konsultacja?
01
Szczegółowy wywiad
Pytam, co dokładnie dzieje się podczas jedzenia i picia: z jakimi konsystencjami masz największy problem, czy pojawia się kaszel, krztuszenie, zaleganie pokarmu, zmiana głosu lub trudność z połykaniem leków. Analizuję również historię choroby, przebyte operacje i dotychczasowe leczenie
02
Ocena funkcji połykania
Oceniam pracę struktur uczestniczących w połykaniu, m.in. języka, warg i żuchwy, a następnie – jeśli jest to bezpieczne i zasadne – sposób przyjmowania różnych konsystencji pokarmów i płynów. Sprawdzam, na którym etapie mogą pojawiać się trudności i jak pacjent sobie z nimi radzi.
03
Ocena potrzeby dalszej diagnostyki
Badanie kliniczne nie zawsze daje odpowiedź na wszystkie pytania. W wybranych przypadkach potrzebna jest diagnostyka instrumentalna, np. FEES – fiberendoskopowa ocena połykania, która umożliwia bezpośrednią ocenę struktur gardła, wydzieliny i wybranych elementów przebiegu połykania. Badanie wykonywane jest w Szpitalu Czerniakowskim, po wcześniejszym umówieniu wizyty. Nie wykonujemy badania w Domu Terapeutycznym. Jeżeli takie badanie jest potrzebne, wyjaśniam pacjentowi, dlaczego warto je wykonać i jaki powinien być kolejny krok.
04
Indywidualny plan postępowania
Na podstawie oceny ustalamy, co można zrobić, aby poprawić bezpieczeństwo i efektywność połykania. W zależności od problemu może to obejmować terapię funkcji połykania, odpowiednio dobrane strategie podczas posiłków, ćwiczenia, zmianę sposobu przyjmowania pokarmów oraz współpracę z lekarzem lub innymi specjalistami.
Co zyskujesz?
Większe bezpieczeństwo podczas posiłków
Dowiesz się, jakie sytuacje mogą zwiększać ryzyko krztuszenia i jak można je ograniczyć.
Odpowiedź na pytanie „co mogę bezpiecznie jeść i pić?”
Jeśli potrzebna jest modyfikacja sposobu jedzenia lub konsystencji posiłków, zalecenia dobierane są do konkretnego problemu.
Indywidualny plan terapii
Nie każdy pacjent z dysfagią potrzebuje takich samych ćwiczeń. Terapia wynika z mechanizmu zaburzenia połykania.
Jasny plan dalszego postępowania
Jeśli potrzebne są dodatkowe badania, konsultacja lekarska lub diagnostyka instrumentalna, dowiesz się, co warto zrobić w następnej kolejności.
Anna Łobacz
LOGOPEDKA KLINICZNA, ONKOLOGOPEDA
Od ponad 20 lat pracuję z pacjentami wymagającymi specjalistycznej rehabilitacji neurologopedycznej, w tym z osobami z zaburzeniami połykania o podłożu neurologicznym, laryngologicznym i onkologicznym.
Na co dzień jestem związana z Oddziałem Otolaryngologii Szpitala Czerniakowskiego w Warszawie, gdzie pracuję m.in. z pacjentami po leczeniu nowotworów głowy i szyi oraz po rozległych operacjach języka, jamy ustnej, gardła i krtani.
W swojej pracy zajmuję się oceną i terapią dysfagii również u pacjentów po rekonstrukcjach, laryngektomii oraz innych zabiegach, które mogą wpływać na możliwość bezpiecznego przyjmowania pokarmów i płynów.
Swoje przygotowanie w zakresie diagnostyki zaburzeń połykania rozwijałam również w Niemczech. Ukończyłam szkolenie FEES w ośrodku w Münster, związanym z jednym z ważnych niemieckich ośrodków diagnostyki i leczenia dysfagii. FEES jest instrumentalną metodą pozwalającą na szczegółową ocenę funkcji połykania i planowanie dalszego postępowania.
Moim celem jest przede wszystkim pomoc pacjentowi w odzyskaniu możliwie bezpiecznego i komfortowego sposobu jedzenia i picia oraz jasne określenie, jakie działania są potrzebne na kolejnych etapach terapii.
Ile to kosztuje?
Konsultacja dysfagii
300 zł
Czas: około 50 min
- Szczegółowy wywiad
- Ocenę funkcji połykania
- Analizę dostępnej dokumentacji
- Ustalenie dalszych zaleceń
Terapia dysfagii
300 zł
Czas: około 45–60 minut
Rodzaj ćwiczeń oraz częstotliwość spotkań dobieram indywidualnie do przyczyny i charakteru zaburzeń połykania.
Najczęstsze pytania
Jeśli podczas jedzenia lub picia pojawia się kaszel, krztuszenie, trudność z przełknięciem, zaleganie pokarmu, znaczne wydłużenie posiłków albo konieczność rezygnowania z określonych produktów.
Nie należy go ignorować, szczególnie jeśli problem powtarza się. Płyny bywają jedną z trudniejszych konsystencji dla osób z zaburzeniami połykania.
Nie zawsze. Aspiracja może czasami przebiegać bez wyraźnego kaszlu, dlatego w przypadku podejrzenia dysfagii istotna jest odpowiednia diagnostyka.
To fiberendoskopowa ocena połykania. Przy użyciu cienkiego, elastycznego endoskopu możliwa jest ocena struktur gardła oraz funkcji połykania. Badanie pomaga m.in. określić bezpieczeństwo połykania i dobrać odpowiednie strategie terapeutyczne. Wykonywane jest w Szpitalu lub Przychodni Przyszpitalnej.
W wielu przypadkach tak. Rodzaj terapii zależy jednak od przyczyny oraz mechanizmu zaburzeń połykania, dlatego najpierw potrzebna jest właściwa ocena.
Tak. To ważna część mojej praktyki klinicznej. Pracuję m.in. z pacjentami po operacjach języka, dna jamy ustnej, żuchwy, gardła i krtani oraz po rekonstrukcjach i laryngektomii.
Tak. Dysfagia może towarzyszyć udarom i różnym chorobom neurologicznym, a sposób terapii dostosowuję do możliwości i potrzeb konkretnego pacjenta.
W wybranych przypadkach możliwa jest konsultacja kontrolna lub omówienie zaleceń online. Pierwszą ocenę zaburzeń połykania najlepiej jednak przeprowadzić stacjonarnie, ponieważ bezpieczeństwo pacjenta wymaga bezpośredniej oceny funkcji.
Umów konsultację
Jeżeli krztusisz się, kaszlesz podczas posiłków, masz trudność z przełykaniem albo po operacji czy chorobie neurologicznej jedzenie przestało być tak łatwe jak wcześniej – nie czekaj, aż problem się nasili. Zaczniemy od oceny funkcji połykania. Ustalimy, co może być przyczyną trudności, czy potrzebna jest dodatkowa diagnostyka i co można zrobić, aby jedzenie i picie było możliwie bezpieczne i komfortowe.
